تعداد بازدید : ۲۲۵
امتیاز : ۵
امتیاز شما :

چهارشنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۷ ۰۶:۵۸

مصاحبه پروفسور جامعی؛ استاد علم آناتومی ایران

مصاحبه پروفسور بهنام‌الدین‌جامعی

روند آموزشی علم آناتومی در دانشگاه‌های ایران




مبحث آناتومی به عنوان پایه و اساس علم پزشکی مطرح شده است لذا آگاهی در این زمینه حائز اهمیت خواهد بود.
آناتومی در معنای دقیق؛ مطالعه ساختار بدن و ارتباط آن با اعمال قسمت‌های مختلف آن ساختار است. هر جزء ساختمانی بدن، اعم از عضو خرد و کلان، آشکار و پنهان و در کل هر حجمی در بدن با مکانیسم خاص و بسیار قانونمند با یکدیگر در ارتباط هستند، علم آناتومی را می‌توان تظاهری از این هماهنگی‌ها و تعمق روی این قانونمندی‌ها دانست. در روند توسعه علوم پزشکی بویژه علوم پایه پزشکی حوزه‌های مختلفی اضافه شده، ولی نقش علوم تشریحی همچنان باقی مانده است، زیرا با توسعه تکنولوژی‌های نوین، حیطه‌های آناتومی نیز توسعه یافته است. با توجه به ضرورت و جایگاهی که علم آناتومی در پزشکی دارد جهت آشنایی هر چه بیشتر با جایگاه این علم در کشور و دانشگاه‌هایمان مصاحبه‌ای تدارک دیده‌ایم با استاد علم آناتومی ایران؛ پروفسور سید بهنام الدین جامعی؛ عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، مدیر گروه علوم پایه دانشگاه، رئیس مرکز تحقیقات علوم اعصاب دانشگاه و مشاور رئیس دانشگاه در حوزه دانشجویی:

- روند آموزشی علم آناتومی در دانشگاه‌های علوم پزشکی به چه صورتی است؟
علم آناتومی، کالبدشناسی انسان، از دانش‌های پایه‌ای پزشکی محسوب می‌شود در دانشگاه‌های پزشکی ایران ، آناتومی به 3 گروه تقسیم‌بندی می‌شود:
1) گروس آناتومی Gross Anatomy: با محوریت جسد و ساختارهای قابل مشاهده
2- بافت‌شناسی Histology؛ با محوریت مقاطع تثبیت شده بافتی
3- جنین‌شناسی Embtyology؛ با محوریت نحوه تشکیل اندام‌ها و جنین
علم آناتومیک به دو صورت موضعی و سیستمیک مورد مطالعه قرار می‌گیرد در مطالعه موضعی (رژیونال) هر یک از اندام‌های بدن به صورت مجزا بررسی می‌شود و همزمان تمام عناصر تشریحی موجود در آن ناحیه نیز مطالعه می‌شود. در مطالعه سیستمیک؛ اجزای بدن به صورت دستگاه مورد مطالعه قرار می‌گیرد، بر فرض مثال؛ جهت مطالعه دستگاه عصبی، مغز، نخاع و تمام اعصاب موجود در بدن بررسی می‌شوند.
همچنین آناتومی ساختارهای بدن را به طور ماکروسکوپیک (بدون نیاز به بزرگ نمایی) و میکروسکوپیک (با استفاده از میکروسکوپ) مطالعه می‌کند.
- پذیرش دانشجویان به این شاخه پزشکی به چه نحوی انجام می‌پذیرد؟
در 3 یا 4 دهه ی اخیر، وزارت بهداشت از بین فارغ‌التحصیلان مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای حرفه‌ای، پزشکان، دندانپزشکان و گاهی اوقات دامپزشکی را به رشته آناتومی جذب می‌کند.

- راجع به پژوهش‌ها و تحقیقاتی که انجام شده و یا در حال اجرا هستند، بفرمایید:
در مرکز تحقیقات علوم اعصاب دانشگاه پزشکی ایران، 5 حوزه پژوهشی Research Line موجود است که از هسته‌های زیر تشکیل شده‌اند:
1) نانو نوروساینس Nano Neuroscience
2- خواب Sleep and circadian neuroscience
3- نوروپلاستی سیستی و سلول‌های بنیادی عصبی Neuroplasticity and Neural stem cells
4- نوروسایکولوژی شناختی و رفتاری Cognitive and Behavioral Neuropsychology
5- نوروبیوانفورماتیک Brain Machine Interface and Neurobioinformation
بخشی از کارهای پژوهشی که در حال انجام است، در رابطه با بیماری‌های نرودژنراتیو Neurodegenerative، مثل پارکینسون و MS است، که اینها را هم به صورت (in Vivo) و هم به صورت (in Vitro) بررسی می‌کنیم.
- مطالعات دیگر در زمینه آلزایمر و ضایعه نخاعی spinal cord injury در حال انجام هستند،
- استفاده از نانوپارتیکل‌ها در درمان تومورها از جمله گلیوبلاستوما Glioblastoma که اخیراً در این راستا پژوهشی مؤفق به انجام رسیده است.
- در حوزه بیماری‌های نورودژنراتیو نقش داروهای گیاهی را بررسی کرده‌ایم
- در حوزه ترمیم ضایعات، ضایعاتی مثل سیستم اعصاب مرکزی، مثل ضایعه نخاعی یا سیستم اعصاب محیطی، مانند سیستم عصب سیاتیک و موارد مشابه، مداخله‌هایی داشته‌ایم، مانند استفاده از آنتی‌اکسیدان‌ها و استفاده از لیزر.
یکی از پژوهش‌های انجام شده در رابطه با بیماری MS بوده که در چند ژورنال معتبر به چاپ رسیده است؛ در این پروسه Modeling MS انجام گرفته و اثر کوآنزیم کیوتن CO-Enzyme Q10 را در مقایسه با ویتامین D به صورت مجزا و توأماً مورد بررسی قرار داده‌ایم.
کوآنزیم کیوتن یک آنتی‌اکسیدان شناخته شده است که ما به صورت مجزا اثرش را روی موش‌های EAE که نزدیک‌ترین مدل، به مدل MS است مورد بررسی قرار داده‌ایم. تمام این موارد، فعالیت‌های به انجام رسیده بودند و تعدادی هم در حال اجرا هستند، که مقالات مربوطه در سایت مرکز تحقیقات ما و یا سایت همکاران مرکز دیده می‌شود.
در کل، دو لاین Modeling، بیماری‌های نورولوژی، چه نورودژنراتیو و چه نوروپروماتیک، در مرکز در حال انجام می‌باشد که در این راستا دانشجو داریم و با مراکز دیگر نیز همکاری می‌کنیم.

- در رابطه با سوابق مرکز تحقیقات علوم اعصاب و شرایط فعلی این مرکز از لحاظ امکانات و تجهیزات توضیح بفرمایید:
سابقه تحقیقات علوم اعصاب در دنیا نسبت به خیلی از رشته‌های دیگر رشد خیلی سریع داشته است، در ایران نیز در سه دهه اخیر تحقیقات نوروساینس انجام می‌شود، در اوایل این تحقیقات به صورت پراکنده انجام می‌پذیرفت، اما حدود 10، 15 سال اخیر دپارتمان‌ها و مراکز تحقیقات نوروساینس در دانشگا‌ه‌های کشور تشکیل شده است که دانشجو می‌پذیرند و فعالیت‌ها و کارهای تحقیقاتی بسیار مثمر ثمری به انجام می‌رسانند.
سابقه تحقیقات حوزه علوم اعصاب، نوروساینس در دانشگاه علوم پزشکی ایران هم قدیمی است، تقریباً به 15 یا 16 سال قبل باز می‌گردد، امّا تأسیس مرکز تحقیقات علوم اعصاب در سال 1395 بود که مؤفق به دریافت مجوز از وزارت بهداشت شدیم، البته این مجوز، با یک مؤافقت اصولی است و امیدواریم با تلاش و حمایت همکاران دانشگاه، وزارت بهداشت و مسئولین مرتبط مؤافقت کتبی را نیز دریافت کنیم، تا بتوانیم تجهیزاتمان را کامل‌تر بکنیم. از لحاظ امکانات همانطور که اشاره شد در حال حاضر 5 آزمایشگاه طراحی شده است که دو مورد از آنها کاملاً فعال بوده و 3 مورد دیگر نیز در شرف آماده‌سازی هستند. قابل ذکر است؛ در طول این دو سال که از اخذ مؤافقت اصولی این مرکز سپری می‌شود با همکاران مرکز، ثبت اختراع نیز داشته‌ایم، دو اختراع مطرح بود؛ یکی طرح داروی گیاهی برای درمان آلزایمر و دیگری هم طراحی دو کیت برای تشخیص بیماری MS و اوتیسم از طریق بزاق، که اینها به ثبت رسیده‌اند و مابقی کارها در دست اقدام است.
و اما در کنار مرکز تحقیقات علوم اعصاب در دانشکده فناوری نوین، در دانشگاه علوم پزشکی ایران هم گروه یا همان دپارتمان نورساینس موجود است که دارای یک گروه آموزشی، پژوهشی می‌باشد و آن نیز مسیر تحقیقاتی خودش را طی می‌کند.

- ارتباط بین علم نوروساینس و علوم بالینی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
حوزه آشنایی و یا علاقه انسان برای پی بردن به رازهای مغز انسان به عنوان شگفت‌انگیزترین شاهکار طبیعت و خلقت، قدمت خیلی طولانی دارد و حوزه‌ای است که هم در زمینه طبیعی، فیزیولوژیک و هم در زمینه پاتولوژی فراتر از مرزهای دانش قرار می‌گیرد.
مغز وقتی به صورت کاملاً طبیعی کار می‌کند، ارگانی است که با هیچ ساختار دیگری قابل مقایسه نیست و متأسفانه زمانی هم که دچار بیماری می‌شود، به هر نحوی در حال حاضر درمانش خیلی ساده نخواهد بود، هر چند که مغز از این نظر خلع سلاح نیست و توان ترمیم خودش را دارد، امّا متأسفانه دانش بشر هنوز در این زمینه اکتفا نمی‌کند. در جهت پیشبرد این مهم؛ سیاستی که ما در مرکز در پیش گرفته‌ایم و آن هم ارتباط بین بخش پایه و بخش بالینی است، مسلماً تحقیقات ما بدون تحقیقات بالینی کافی نیست و متعاقباً تحقیقات بالینی هم بدون پی بردن به اساس درمان‌های بالینی در سطح سلول مولکولی کافی نخواهد بود.
امیدوارم چه کسانیکه در حوزه نورساینس کار می‌کنند و چه آنهائیکه بالینی مشغولند، بتوانند در کنار هم قرار بگیرند و مکمل همدیگر باشند، به همین جهت به عنوان رئیس مرکز تحقیقات علوم پزشکی ایران از همه متخصصین بالینی و پایه که در این حوزه علاقمند هستند دعوت به همکاری می‌کنم و به اطلاع می‌رسانم؛ ما هر چه در توان داشته باشیم، چه بضاعت علمی و چه بضاعت مالی کمک خواهیم کرد تا کارهای مشترکی انجام بدهیم در جهت کمک به بیمارانی که دچار رنج و سختی هستند و خدمت به جامعه‌ای که نیازمند این همکاری و تحقیقات است.

- صحبت و یا توصیه‌ای که برای پژوهشگران و محققان جوان در این زمینه دارید؟
به نظر من آنهائیکه در حوزه نورساینس فعالیت می‌کنند، وارد یک حوزه‌ای شده‌اند که در واقع بالاترین سطح یکپارچگی و همکاری را به عینه در عملکرد مغز شاهد هستند. مغز بالاتر از 100 میلیارد نورون و خیلی بیشتر از این از سلول‌های پشتیبان به نام Neuroglia تشکیل شده است، اما هیچکدام از اینها به تنهایی نمی‌توانند کار کنند، هیچ نورونی به تنهایی در محیطش، حتی اگر خیلی خوب هم رشد کند قادر به ایجاد تفکر، تکلم، آگاهی و .. نیست، نورون‌ها با یکدیگر هستند که حاصلش می‌شود برآیند فعالیت‌ها و رفتارهای عالی قشر مغز (higher cortical)، و این خودش یک الگو است برای کسانیکه در این حوزه کار می‌کنند، بدانند که پیشرفت به تنهایی ممکن نخواهد بود و جمله آخرم اینکه؛ هیچ یک از ما به اندازه همه ما هوشمند نیست.

- به عنوان آخرین سوال؛ تا چه حد با نشریه تازه‌های تندرستی آشنایی دارید؟ احیانا اگر پیشنهاد یا انتقادی در این مورد دارید، بفرمایید:
مطالب را پیگیری می‌کنم، از سطح خوبی برخوردار است، هم در حوزه علمی و هم در حوزه اطلاع‌رسانی، فقط اینکه باید بتواند مخاطبین بیشتری جذب کند، بخشی از این پروسه مربوط می‌شود به افرادیکه در حال حاضر مخاطبین این مجله هستند و بخش دیگر هم برمی‌گردد به عملکرد هیأت مؤسس و در واقع تیم برگزار کننده این ژورنال.
با آرزوی موفقیت و امید به کسب مدارج بالاتر در تمام امورات علمی، ‌پژوهشی، مطالعاتی و فرهنگی

 


کلمات کلیدی : مصاحبه پروفسور جامعی؛ علم آناتومی

نسخه چاپی