پسندیدم : ۶۲

سه شنبه ۱۶ آذر ۱۴۰۰ ۰۸:۳۹

کنجکاوی روشن کننده شمع یادگیری





(کنجکاوی از دیدگاه علوم اعصاب)

فاطمه نعمت اللهی، دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی دانشگاه الزهراء

دکتر سید احمد رضا خاتون آبادی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

 

"کنجکاوی شناختی باعث فعال سازی پاداش درونی می شود و حافظه را افزایش می دهد".

کنجکاوی، احساس و شناخت پیچیده ای است که همراه با تمایل به یادگیری چیزهای ناشناخته است. کنجکاوی هم مفید و هم خطرناک است. این امر نقش مهمی در ایجاد انگیزه یادگیری و کشف دارد بطوری که در متخصصان خلاق، منجر به افزایش ذخایر دانش می شود. به عنوان مثال، وقتی از آلبرت اینشتین درباره منحصر به فرد بودنش سؤال شد، او به گزاف درباره هوش، اخلاق کاري، شادي یا روابطش حرفی نزد، بلکه درباره کنجکاوی اش صحبت کرد. اینشتین در مورد خودش گفته است: "من هیچ استعداد خاصی ندارم. من فقط شدیداً کنجکاو هستم".

علیرغم اهمیت کنجکاوی انسان، هنوز درک ناچیزی از زیربناهای روانشناختی و عصبی آن بدست آمده است. فیلسوفان و روانشناسان، کنجکاوی را تمایل شدید برای کسب دانش و نیازی مانند گرسنگی و تشنگی توصیف کرده اند. در یادگیری، از یک پاداش جدید برای ایجاد انگیزه در انتخاب استراتژی های ناشناخته استفاده می شود؛ کنجکاوی را می توان تجلی روانشناختی چنین پاداش جدیدی دانست.

یکی از نظریه های کنجکاوی شناختی، معتقد است که کنجکاوی ناشی از تناقض یا شکاف اطلاعات است؛ اختلاف بین آنچه فرد می داند و چیزی که می خواهد بداند. این نظریه بیان می کند که سطح اشتیاق به دانش با بدست آوردن اندکی اطلاعات به شدت افزایش می یابد؛ بنابراین با یادگیری اولیه شکاف اطلاعات رشد می یابد. با این وجود، وقتی فرد به اندازه کافی آگاهی داشته باشد، شکاف کوچک می شود و کنجکاوی کاهش می یابد.

در نظریه شکاف اطلاعات، آنچه موجب کنجکاوی می گردد، اطلاعات ناشناخت های هستند که انتظار می رود به عنوان پاداش محسوب شوند. انسان ها برای یافتن اطلاعاتی که در مورد آنها کنجکاو هستند، منابع زیادی خرج می کنند. از دیدگاه علوم اعصاب، بر اساس مطالعات انجام شده، فعالیت استریاتوم(Striatum) مرتبط با كنجكاوی در نظر گرفته شده است.

در طی مطالعه ای به منظور بررسی ریشه های روانشناختی و عصبی کنجکاوی به آزمودنی ها سئوالات کوتاهی در مورد اطلاعات عمومی، تاریخ، ورزش، افراد مشهور و.. ارائه کردند. به عنوان مثال یکی از این سؤال ها این بود که "نام منظومه ای که زمین، قسمتی از آن است، چیست؟ راه شیری".

آزمودنی ها هر سؤال را می خواندند، جواب را حدس می زدند، وکنجکاوی و اطمینان خود را در مورد این سؤال ارزیابی می کردند. سپس سؤال دوباره مطرح می شد و به دنبال آن جواب درست نمایش داده می شد. در این آزمایش، پژوهشگران سوالات را هنگام تصویربرداری رزونانس مغناطیسی عملکردی (fMRI) مطالعه کردند. داده ها با استفاده از یک اسکنر سه تسلا زیمنس (ارلانگن، آلمان) بدست آمد.

کنجکاوی و فعالیت مغز:

سئوالات به دو دسته سئوالات با کنجکاوی بالا و پایین تقسیم شدند. کنتراست دستگاه به نحوی تنظیم شد تا مناطقی را که فعالیت آنها در پاسخ به کنجکاوی بالا، بیشتر از پاسخ به کنجکاوی پایین بود، شناسایی شوند. مناطقی که به طور معناداری فعال شده بودند شامل کدیت (Caudate) چپ، قشر پری فرونتال دو طرفه (PFC) که شامل ژیروس فرونتال تحتانی (IFG) و ژیروس پاراهیپوکامپال(PHG) بودند. فعالیت در Putamen و Globus Pallidus معنادار بودند؛ اما هیچ فعال سازی در nucleus accumbens مشاهده نشد. فعالیت عمده در Caudate چپ حمایت کننده از دیدگاه کنجکاوی به عنوان پیش بینی کننده اطلاعات با ارزش است.

چنانچه آزمودنی قبل از نمایش پاسخ سئوال، حدس نادرستی زده بود مناطق  مرتبط با یادگیری و حافظه( Putamen دو طرفه،IFG  چپ ) بسیار فعال تر از زمانی بود که آزمودنی درست حدس زده بود.

یافته های این مطالعه fMRI نشان می دهد که همبستگی بین کنجکاوی گزارش شده و فعالیت PFC  جانبی و فعالیت Caudate جانبی مطابق با فرضیه های شکاف اطلاعات است. از نظر روانشناختی به خوبی مشخص شده است که هسته Caudate در طیف گسترده ای از یادگیری های شرطی سازی (تقویت کننده های اولیه و ثانویه) شرکت دارد. این یافته که فعالیت در PFC چپ با کنجکاوی همبستگی دارد نیز با این عقیده که کنجکاوی با یک ارزش ذاتی یادگیری همراه است، مطابقت دارد، زیرا نورونهای موجود در PFC چپ از نورونهای موجود در جسم سیاه از طریق استریاتوم پشتی ورودی دریافت می کنند. استریاتوم پشتی به بزرگی پاداش های اولیه و پیش بینی پاداش پاسخ می دهد.

سؤال ها باعث ایجاد سطوح مختلف کنجکاوی می شوند. هسته های قاعده ای(Basal ganglia) ممکن است سیگنال قویتری برای فعال کردن PFC جانبی برای به روزرسانی، حفظ و ارائه درونی سؤالات برای کنجکاوی بالاتر ایجاد کنند که پاسخ آنها ممکن است پیش بینی کننده پاداش بیشتری باشد. این بازنمایی داخلی در PFC جانبی، به ویژه در سمت چپ IFG، یک مؤلفه مهم تثبیت حافظه بلند مدت است و در یادگیری اطلاعات جدید بسیار مهم است.

PHG و IFG چپ در پاسخ به حدس های اشتباه فعال شدند و سطح فعال سازی با سطح کنجکاوی در ارتباط بود. تصور می شود این مناطق در رمزگذاری موفقیت آمیز حافظه کلامی نقش دارند.

کنجکاوی شناختی، میل به یک بخش خاص از اطلاعات است و غالباً با انگیزه های پیشرفت تحصیلی و کشف علمی همراه است. این نوع کنجکاوی احتمالاً با احساس ناشی از تازگی محرک یا میل به جلوگیری از کسالت یا محرومیت حسی متفاوت است. این مطالعه راه هایی را برای مربیان نشان می دهد که فتیله شمع یادگیری را مشتعل کنند.

 


کلمات کلیدی : کنجکاوی شناختی. افزایش حافظه. استریاتوم(Striatum) . (Caudate) چپ، پری فرونتال دو طرفه (PFC). ژیروس فرونتال تحتانی (IFG). ژیروس پاراهیپوکامپال(PHG).

نسخه چاپی

نظر خود را ثبت کنید

حامیان مجله